18 oktober 2026

De Kaap, zoals de Rotterdamse wijk Katendrecht ook wel wordt genoemd, is een wijk vol verhalen. Over de zeevaart in het begin van de 20^e eeuw, de prostitutie, de invloed van buitenlandse bewoners, de Tweede Wereldoorlog, de havens, de wederopbouw en de opstand tegen de verloedering van de wijk. Ooit was het een oord voor rijke Rotterdammers, tijdens de oorlog een vrijstaat en nu een plek voor yuppen om te wonen en uit te gaan.

Weg authentiek Katendrecht. Of vergis ik mij? De foto boven deze blog geeft misschien al een richting aan. Het is de bodem van een vrachtschip in de Maashaven. Aan de buitenkant een log en niet al te mooi schip, maar de bodem lijkt wel een kunstwerk. Ruwe bolster, blanke pit.

Katendrecht tijdens de Tweede Wereldoorlog

Na de capitulatie van Nederland werd bijna heel Nederland bezet door de Duitsers, maar Katendrecht is streng verboden voor de Duitse soldaten: het was in de ogen van de legerleiding een plek van zonde en wanorde vanwege de aanwezigheid van zeelieden en prostituees. Katendrecht werd zodoende een soort vrijstaat. Gedurende de oorlog konden veel Rotterdammers hier terecht voor ontspanning. Vanwege de afwezigheid van de bezetters, konden mensen hier zich relatief vrij en veilig bewegen. Hier werd met de veerpont met name op de zondag gretig gebruik van gemaakt.

Aan het eind van de oorlog werd de Maashaven grotendeels door de Duitsers vernietigd. In tien dagen tijd wordt de haven en de infrastructuur onklaar gemaakt. Na de ontploffingen zijn minimaal 1.500 huizen onbewoonbaar waardoor 5.000 mensen dakloos raken. Nadat Katendrecht door de Canadezen bevrijd is, herhaalt zich een beeld uit het begin van de oorlog: de wijk is, vanwege haar reputatie, verboden voor de bevrijders.

Wijk vol verhalen

Lopend door de wijk kom je veel bijzondere plekken tegen. Een aantal daarvan noem ik hieronder:

• Het Walhalla theater, gebouwd in 1912. Erboven is Johny Hoes, zoon van een zeeman, geboren. In de jaren ’30 een roemrucht danspaleis.
• De Fenix loodsen, in 1923 onder de naam San Fransisco loods, gebouwd. Het was toen de grootste overslagloods ter wereld, nu is een deel hiervan een museum over de migratie. Het museum heeft het ontwerp van een tornado, de geschiedenis van landverhuizers symboliserend.
• Het Verhalenhuis Belvédère, tijdens de oorlog heette het Negro Palace Belvédère. De club had veel Surinamers in dienst en in die tijd kleefde er aan de naam nog geen dubbele betekenis. Het hoekpand was ook een Griekse nachtclub en een worstelarena. Nu een plek waar onder andere verhalen over de ‘Kapenezen’ worden verteld.
• Het beeld Ketelbinkie, vaak een jonge straatjongen die als manusje-van-alles aan boord van een schip werkte en met een klein koffieketeltje de hete drank rondbracht langs de zware stokers en matrozen. 
• De SS Rotterdam, een van de grootste schepen van HAL uit 1959. Nu een hotel en een toeristische trekpleister. Loop naar binnen om je te vergapen aan de jarenvijftigstijl.
• Pakhuis Santos uit 1902 voor opslagplaats van Braziliaanse koffie. In WOII was dit een opslagplaats voor munitie. Nu is het Nederlands fotomuseum hier in gevestigd.
• De Doortocht. In deze voormalige kerk aan de Rechthuislaan is nu stichting ROS (Rotterdams Ongedocumenteerden Centrum) gevestigd. Een veilige plek voor mensen zonder verblijfsvergunning. 
• Parlevinkers waren er in de vorige eeuw veel. Zo ook een Griek, Kostas Helios. Zijn leven was de inspiratiebron voor een wandschildering aan de Sumatraweg.

(Klik op de foto voor een vergroting)

In de jaren ’70 is er een opkomst van cocaïne- en heroïnedealers met een toename van verslaafden en prostituees tot gevolg. Sexclubs en bordelen schieten als paddenstoelen uit de grond. Katendrecht telt maar liefst 121 bordelen met 385 prostituees met een verloedering van de wijk tot gevolg. Na een opstand van de bewoners worden de bordelen eind jaren ’70 gesloten. 

Als je door de wijk loopt kom je nog herinneringen tegen van de aanwezigheid van Chinezen, Surinamers, Grieken, Zweden en Kaapverdianen. Onderstaand wandschildering is hier een voorbeeld van.

Rotterdam en water

Rotterdam is sterk verbonden met het water. Wandelend over een van de vele kades is het altijd een drukte van belang op de Nieuwe Maas. Helemaal indrukwekkend is het als net op dat moment een cruiseschip de Kop van Zuid verlaat, in dit geval voor een cruise naar de Canarische Eilanden, Spanje en Portugal. 

(Klik op de foto voor een vergroting)

Een echte Kapenees

Tijdens onze wandeling raakten we in gesprek met een authentieke inwoner van Katendrecht. Geboren in 1950 en hij zit vol verhalen over de Kaap. Over zijn geboortehuis iets verderop bijvoorbeeld waar nu een aardige Kaapverdiaan woont. Of alle winkels in de straat, hij kent de eigenaren en bewoners nog bij naam. Ook hij is als jongeman begonnen op zee, net zoals zijn vader en vele anderen.

Het mooiste verhaal komt uit zijn jeugd, eind jaren ’50 en begin jaren ’60. Hij verhuisde met zijn ouders en broer naar de Atjehstraat in, wat hem later duidelijk werd, een voormalig bordeel. Voor hem heel bijzonder was dat hij en zijn broer ieder een eigen kamer kregen met een wastafel. In die tijd heel bijzonder voor een woonhuis, maar niet voor een voormalig bordeel.
Zowel links als rechts naast het huis waren nog bordelen actief. Als vijfjarig jongetje drong dit allemaal niet tot hem door, anders dat het meestal wel druk in de straat was. Dat veranderde een aantal jaren later. In smakelijk Rotterdams vertelde hij door openstaande ramen een vrouw hoorde zeggen “kijk in de spiegel, dan kom je sneller klaar”. Hij vroeg aan zijn moeder wat dat betekende en was op slag volwassen. Ondanks de transformatie van de wijk in de laatste jaren, voelt hij er zich nog steeds thuis.