De initiatieven die de stad Delft aan het eind van de 19e eeuw nam om in de behoefte aan betaalbare woningen te voorzien.

Tuingrond

Waar honderd jaar eerder de straat nog volop ‘bebouwd’ was, is dat in de jaren 1825-1830 heel anders. In die periode vinden de eerste kadastrale metingen plaats. Ook de Hopstraat wordt officieel opgemeten en op de eerste kadastrale kaart die in 1832 is uitgegeven, is vrijwel geen huis meer te zien. Bijna de hele steeg bestaat dan weer uit tuingrond. Voor de bouw van Hopstraat 41 in 1880 zijn vooral de drie op de kaart omkaderde percelen aan de zuidzijde van de steeg van belang. Zij waren op het moment van de eerste kadastrale opmeting van één eigenaar en via doorgangen met elkaar verbonden. Het huis met erf omvat het tegenwoordige Oosteinde 164 (tot 1962 nummers 164 en 162), met daarnaast de werkplaats Oosteinde 160 (voorheen nummer 160 en 158). Op de achtergelegen tuin zijn de tegenwoordige huizen 15 t/m 19 en 25 t/m 51 aan de Hopstraat verrezen. In 1832 waren al deze percelen eigendom van timmerman Laurens de Hooijer, die ze sinds 1781 in zijn bezit heeft. 

Leerlooierij

Na zijn overlijden komen alle percelen via een openbare veiling en verkoping in het bezit van Cornelis Abel. Hij koopt ze voor 2.200 gulden ten behoeve van zijn (op dat moment nog) minderjarige zoon Bernardus Abel. Na zijn huwelijk in 1833 gaat Abel junior hier als leerlooier wonen en werken. Een nogal onsmakelijke bedrijfstak waarbij niet alleen boomschors en kalk te pas komt, maar ook urine en hondenpoep om het leer soepel te krijgen. Met zijn vrouw krijgt hij drie kinderen die allemaal vroegtijdig komen te overlijden. Ook zijn vrouw sterft op jonge leeftijd waarna hij op 27-jarige leeftijd als weduwnaar opnieuw in het huwelijk treedt. 

Als Abel in 1853 zelf komt te overlijden, hij is slechts 40 jaar oud geworden, wordt de grond het eigendom van zijn weduwe Catharina Borsboom. 

Tijdens zijn leven heeft Abel op het tuinperceel een huisje gebouwd. In 1875 laat weduwe Borsboom al haar bezittingen in de steeg bij opbod veilen.

Tuin vol huisjes gebouwd

Het perceel tuingrond komt voor 2.325 gulden in handen van houtdraaier Johannes Frederikus Wolff. Op dezelfde veiling koopt hij ook het huis met een grote tuin aan het Oosteinde (nu nr. 164), waar hij na zijn huwelijk met Johanna Hennink naar toe verhuist. Het blijkt een turbulente periode van zijn leven te worden, zowel privé als zakelijk. Als zijn vrouw in 1879 komt te overlijden, twee weken na de geboorte van hun twaalfde kind, hebben ze al negen kinderen ten grave gedragen. Ondanks dit leed heeft hij een goedlopende houthandel en houtdraaierij. Vanuit zijn perceel aan het Oosteinde was, naar alle waarschijnlijkheid ter hoogte van Hopstraat 19a, een doorgang naar de warmoestuin.

Wolff was een echte koopman. Dat had hij van zijn vader geleerd, deze verhuisde als koperslagersknecht naar Delft en kwam in het bezit van een aantal panden aan het Achterom. Wolff junior maakte dankbaar gebruik van het koopmansinzicht van zijn vader. Het was een periode waarin Delft fors groeide en dringend behoefte had aan betaalbare woningen. Wolff had binnen de protestantse gemeenschap een brede kring van relaties, waaronder ambachtslieden, opgebouwd. Hij had het idee opgepakt om de tuin vol met huisjes te bouwen. In 1879 krijgt Wolff toestemming van de gemeente Delft om in totaal veertien woningen te bouwen. 

In totaal wist hij op het aangekochte perceel maar liefst 19 woningen neer te zetten. Een prestatie waar de huidige nazaten nog met verbazing op terugkijken. Ter hoogte van nummer 45 is een gedenksteen in de gevel gemetseld.

Opnieuw volgebouwd

In 1900 telt de Hopsteeg al 51 woningen en in 1907 zelfs 66 woningen. Het algemene beeld van de steeg is totaal anders dan toen Wolff in 1879 begon te timmeren aan het huis waarin ik geboren ben.

Wat ook af te leiden is aan de tekening, is dat het om relatief kleine (en ook goedkopere) woningen gaat. In 1905 start de gezondheidscommissie van Delft het eerdergenoemde onderzoek naar de woningomstandigheden van goedkope en kleinere huurhuizen in de stad. Daarbij werd ook de Hopsteeg huis voor huis onderzocht. Een aantal woningen (vooral aan de zuidzijde) waren vochtig, de daken lekten en er kroop overal wandgedierte. Ook woningen van Wolff vielen hier onder.

De situatie nu

De Hopsteeg telt nu 65 woningen (27 aan de noordzijden en 38 aan de zuidzijde). De bouwjaren  aan de noordzijde lopen meer uiteen dan die aan de zuidzijde. Maar voor de hele straat geldt dat 90% van de huizen gebouwd zijn in de periode 1880 – 1907.