3 augustus 2026

Iets ten noorden van Roosendaal ligt Oudenbosch. Een plaats, wat bescheiden van omvang, die vooral bekend is om de Basiliek van de H.H. Agatha en Barbara. Zowel letterlijk als figuurlijk een grote trekpleister.
Maar Oudenbosch biedt meer. Via een wandeling van ruim twee kilometer kom je langs de negen wonderen van Oudenbosch. Ik wil er een tiende aan toevoegen: het Zouavenmuseum. 

Het zouavenmuseum

Dit museum is het enige museum ter wereld dat volledig is gewijd aan de pauselijke zouaven. Een wereldwonder dus! Het museum is in 1947 opgericht door broeder Christofoor van Langen. Hij verzamelde documenten en voorwerpen die betrekking hadden op de zouaven. Zijn collectie groeide steeds verder uit en in 1947 werd in de voormalige kweekschool een museum geopend. Inmiddels is het museum gevestigd in het voormalige raadhuis, vlak bij de basiliek.
Hoewel het museum zeker niet groot is, is er wel veel te zien en te lezen. Ben je in de buurt dan raad ik zeker een bezoek aan!

De pauselijke zouaven

Paus Pius IX deed in 1860 een oproep aan de gehele katholieke wereld om jonge, ongehuwde mannen te zenden. Dit was nodig om hem bij te staan bij de verdediging van zijn grondgebied. De pauselijke staat wordt op dat moment bedreigd door de nationalistische “roodhemden” o.l.v. Giuseppe Garibaldi. 

De eerste toestroom van vrijwilligers was vooral afkomstig uit Frankrijk en België. Enkele jaren later zette de Nederlandse pastoor Willem Hellemons zich in voor het werven van Nederlandse deelnemers aan de pauselijke zouaven. Hij was destijds pastoor in Oudenbosch en de initiatiefnemer voor de bouw van de basiliek. Uiteindelijk kiezen 3.181 Nederlandse mannen voor deelname aan het leger, waaronder Quirinus Johannes van Zon uit Hof van Delft. Het Nederlandse contingent was veruit het grootste en vormde een derde van het geheel. De reis van de Nederlandse zouaven ging via Oudenbosch, Brussel, Parijs, Marseille en Civitavecchia naar Rome. Veel per trein en ook wel per boot.

Vanuit Rome werden de meeste zouaven verdeeld over de depots van achtentwintig garnizoensplaatsen binnen de Kerkelijke Staat, sommige aan de kust, het merendeel in het bergachtige binnenland. De tocht ging goeddeels te voet over karren- en ezelspaden, want wegen waren er nauwelijks: achttien tot veertig uur lopen, en dat met volledige bepakking. Eenmaal aangekomen op de plaats van bestemming bestond de diensttijd uit dagelijks vele uren wachtlopen bij stadsmuren en -poorten.

Gesteund door de Fransen kon het pauselijk leger bij Mentana met succes een aanval op de troepen van Garibaldi uitvoeren. Het versloeg de Italianen op 3 november 1867, waarbij de Nederlandse zouaven de helden van de dag werden. Op 21 september 1870 werd het leger ontbonden en hield de Kerkelijke Staat op te bestaan.

Zouaaf Van Zon

Quirinus Johannes van Zon, geboren in 1840, diende van 10 februari 1866 tot 16 februari 1868 in het pauselijke leger. Vanwege zijn deelname aan de Slag om Mentana is hij onderscheiden met een ereteken.
Hij schrijft enkele brieven aan zijn ouders waarin hij spreekt over de mooie natuur en uiteraard zijn belevenissen als zouaaf. Het geloof komt in de brieven ook zeer nadrukkelijk aan de orde. Ook feliciteert hij zijn ouders met een pasgeboren kind. Quirinus was de oudste uit een gezin van zestien (!) kinderen.

Wat de invloed van zijn deelname aan het pauselijk leger op de rest van zin leven is geweest, is niet bekend. Enkele jaren na zijn terugkomst treedt hij in het huwelijk. Hij is dan al winkelier en wordt hij een succesvolle zakenman. Hij koopt een aantal winkelhuizen in Hof van Delft. In 1908 gaat hij met zijn oudste zoon een vennootschap aan voor de handel in koloniale waren, oliën, vetten, chemicaliën en aanverwante artikelen en het fabriceren van zeep en zeeppoeder. De vennootschap is gevestigd in Hof van Delft en gaat handelen onder de firmanaam ”Q.J. van Zon”. Enkele jaren later komt hij te overlijden. 

Een van de neven van Quirinus is de grootvader van mijn vrouw.